Avrupa'da
yaygınlık kazanmış bazı çalgılar, kısa zamanda Osmanlı'da da
tanınmış ve kullanılmıştır. Klarnet de bu çalgılardan biridir.
J.C. Denner ile başlayan ve 1700'lü yıllarda gelişimini
tamamlayan klarnet, orkestralardaki yerini almıştır. Ülkemizde
klarnetin ilk kez 1820'li yıllarda kullanıldığı bilinmektedir.
Günümüzde de yaygın kullanımı olan "Boehm Sistemi" klarnet,
Korfo'lu Hyacinthe Eleonore KLOSE ve L.A. Buffet tarafından
oluşturulmuş olup, Klose ilk öğrencileri Paris'te bu sisteme
göre yetiştirmiştir. "Boehm Sistemi" klarnet, 1854 yılında
İstanbul'a getirilmiş ve Muzıka-i Hümayun'da kullanılmıştır.
Muzıka-i Hümayun'da eğitmenlik yapan Guiseppe Donizetti,
Avrupa''a kullanılan bazı çalgıların öğrenilmesi için, yabancı
eğitmenler de getirtmişti. Bu eğitmenler arasında "glarnet"
üstadı olarak bilinen ve tüysüz lakabıyla anılan Francesco da
vardı.
Klarnet ismi, eski halk söylemi ile "glarnet" ya da "gırnata" olarak
bilinmektedir. Klarnetin ülkemizde 1820'li yıllarda kullanımı
gerçekleşmesine rağmen, ismi daha önceleri duyulmuştur. Şöyle ki
Suriye'de bütün nefesli sazlara "kurnayta" denilmektedir.
Evliya Çelebi ise kendi zamanındaki İngiliz icadı bir kurnata borusundan
bahseder. İlk harften sonra "vav" harfi koymadığı için, kelime
esre - ile "kırnata (veya gırnata) da okunabiliyor. Bu bilgi,
J.C. Denner'ın klarneti icadından en az yarım asır öncelere
aittir. Yani "gırnata" ismi, klarnetin ülkemize girişinden önce
duyulmuş ve halkımızca kullanılmıştır. (Anadolu da hala
"gırnata" olarak söylenmektedir.)
Klarnetin Türk Müziğine Girişi:
Klarnet 1900'lü yıllarda Türk müziği icrasında kullanılmıştır.
Klarnetin ilk kez Türk Müziğindeki icrası ise "klarnet İbrahim
Efendi" tarafından gerçekleştirildi. Klarnetin Türk Müziğinde
yerini alması pek kolay olmamıştır. Bunda Türk Müziğinin tonal
sistemi önemli etken idi. İbrahim Efendi Türk Müziğinin Tonal
sistemini klarnette başarıyla uygulamıştır. Tanbur da icra
ettiği bilinen İbrahim Efendi, klarneti kendi çabasıyla
öğrenmiştir. 1925 yılında Bağdat'ta vefat ettiği bilinmektedir.
Türk müziğinde klarnet icrasının gerçekleştirildiği yıllarda,
isminden bahsedilen değişik klarnet icracıları da vardır. Aynı
dönemde Kemençeci Vasil'inde klarnet icra ettiği söylenmektedir.
Ancak Kemençe üstadı Vasil'in, klarneti Silivri'de bulunduğu
dönemlerde meyhane alemlerinde, panayırlarda, köy düğünlerinde
icra ettiği rivayet edilir. Diğer bir isimde Ramazan Bey'dir.
Klarnetin Türk Müziğinde yer alması çalışmaları ve gerçek
anlamda kabul görmesi, İbrahim Efendi ile başlamıştır.
Klarnetin Türk Müziğinde Yeri ve Önemi:
Klarnet, Türk Müziği seslendirmesinde etkin ve renkli bir çalgı
olarak 1900'lü yıllardan günümüze değin icra edilmektedir. Türk
sanat müziği icrasında özellikle; Köçekler, Sirtolar, Oyun
Havaları ve Fasıllarda önemli bir yere sahip olduğu gibi farklı
bir yorum sağladığı gerçektir. Aynı zamanda halk müziği
seslendirmesinde de yer almış olup, Anadolu'nun bazı
kesimlerinde vazgeçilmez bir çalgı olarak kullanılmaktadır.
Klarnetin folklordaki kullanımı zamanla halk arasında da
sevilmiş ve ülkemizin pek çok yöresinde halen yaygın kullanılan
bir çalgı olma özelliğine sahiptir. Bazı yörelerin Türkü ve
Oyunlarının seslendirilmesinde klarnet kullanımı önemlidir.
Özellikle; Doğu, Güneydoğu, Trakya, Ege ve Teke yöremizde
klarnet kullanımı yaygındır.
Klarnet ile folklorik ezgilerin seslendirilmesi yine
Balkanlar'daki zurna icracıları tarafından denenmiştir.
Ülkemizde klarnetten önce yaygın bir kullanıma sahip olan
zurna'nın klarnetin Türk Müziğine girmesiyle geri planda kaldığı
söylenebilir.
Klarnetin seslendirilmesiyle tanınmış ezgilerde klarnet yerine
zurna kullanılması ya da zurnanın yer alması gerekli ezgilerde
klarnetin kullanılması uygun değildir. Klarnetin mükemmel
yapısı, farklı tarzlarda da kullanımını da beraberinde
getirmiştir. Örneğin; Bando müziğinde, caz müziğinde, çigan
müziğinde, folk müziğinde, vb.
Klarnetin Türk Müziğindeki icrasının öğrenilmesi ve bu
geleneğin devamını sağlayacak çalışmaların yapılması önem arz
etmektedir.